Koud Bloed nummer 1 , mei 2008

Verdachte gered door experimenteel DNA-onderzoek

De WTC-verkrachter is nooit gepakt

door Siem Eikelenboom

Advocaat Cees Korvinus kent geen twijfel: ‘Mijn cliënt zou zeker zijn veroordeeld.' Ate Kloosterman, forensisch deskundige bij het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) valt hem bij: ‘Aan de hand van forensisch onderzoek konden we hem niet van het onderzoek uitsluiten.' Een nieuwe techniek - DNA-fingerprinting, overgewaaid uit de Verenigde Staten en Engeland - leverde het doorslaggevende bewijs dat de jonge Amsterdammer M.D. niet de dader van een reeks zedenmisdrijven kon zijn. De Amsterdamse rechtbank had hem in 1987 schuldig bevonden. Een terugblik.

In de buurt van het Amsterdamse World Trade Center vinden in de zomer van 1985 vier verkrachtingen en twee pogingen tot verkrachting plaats. De slachtoffers zijn bijna allemaal studentes die diep in de nacht nog op weg zijn naar hun kamer. Op basis van de verklaringen van de slachtoffers en gelet op de manier waarop en waar die verkrachtingen plaatsvinden, vermoedt de politie dat hier sprake is van een en dezelfde dader. Vanuit het duister springt hij plotseling bij de studentes achter op de fiets. Hij probeert hen te blinddoeken en dwingt hen onder bedreiging van een mes naar een afgelegen plek te fietsen. De feiten vinden steeds plaats in de nacht van zaterdag op zondag.
In één geval gaat het voor de dader mis doordat hij er niet in slaagt zijn slachtoffer te blinddoeken. De vrouw ziet haar aanrander en kan zo een signalement aan de politie opgeven. Met een compositiefoto van de serieverkrachter post de politie weekeinden achter elkaar op de bouwterreinen rond het WTC, het jachtterrein van de verkrachter. Er worden zelfs lokagentes ingezet. Maar de verkrachter laat zich niet meer zien; het lijkt alsof hij is verdwenen. Het onderzoek zit muurvast.

Dader gepakt
Ongeveer vier maanden later krijgt de politie informatie binnen over een man van ongeveer twintig jaar die in de buurt van het WTC heeft gewerkt en wiens signalement overeenkomt met dat van de aangiftes. Zijn foto heeft veel weg van het compositieportret. De vrouw die haar belager heeft gezien, krijgt een setje van twintig foto's voorgelegd waarop volgens de politie voor 99 procent zeker de dader moet staan. Het slachtoffer haalt een foto eruit en wijst de daarop afgebeelde man aan als de dader. Ze twijfelt niet.
De 21-jarige M.D. wordt gearresteerd en in zijn woning vindt een uitgebreide huiszoeking plaats. Zijn ouders schrikken van de verdenking en kunnen zich niet voorstellen dat hun zoon de dader is. Advocaat Cees Korvinus kent D. Hij heeft hem al eens eerder bijgestaan. ‘Ik denk voor een vermogenszaak, maar dat weet ik niet meer precies. Het was in ieder geval geen zedenzaak.' Het valt de raadsman op dat de jongeman wel heel stellig is in zijn ontkenning.
‘Ik vraag altijd aan mijn cliënten of ze vaste patronen hebben: een vaste kaartavond, familiebijeenkomsten, verjaardagen waar ze altijd naartoe gaan. Dat biedt houvast als ze de politie moeten vertellen waar ze die en die dag zijn geweest.'
D. vertelt zijn raadsman dat hij steevast elk weekeinde met vrienden een discotheek aan de kust bezoekt. Zij moeten zijn alibi zeker kunnen bevestigen. Op de avond van een mislukte verkrachting heeft hij zijn vriendinnetje leren kennen. Hij is met haar naar de kermis geweest, bracht haar vervolgens naar huis en was zelf gaan slapen. De mislukte verkrachting had echter enige uren hierna plaatsgevonden. Zijn ouders vertellen de politie dat na zijn thuiskomst de deur altijd op het nachtslot gaat. Als hij het pand weer had verlaten, hadden ze dat zeker gemerkt.

Om zijn onschuld aan te tonen geeft D. de politie zijn volle medewerking bij een bloed- en speekselonderzoek, een stemmentest en een Oslo-confrontatie, waar hij te midden van een aantal op hem gelijkende mannen op een rij staat opgesteld. Die medewerking pakt verkeerd uit. Bij de Oslo-confrontatie wordt hij herkend door de vrouw die hem ook al uit het setje van twintig politiefoto's had gehaald. Van al zijn slachtoffers is zij de enige die nooit geblinddoekt is geweest. Zij is ook de enige die hem bij de stemmentest herkent. En dat is opmerkelijk, want tijdens het plegen van de misdrijven praatte de verkrachter uitgebreid met zijn slachtoffers. Waarom herkennen de anderen zijn stem dan niet?
Uit het bloed- en speekselonderzoek is gebleken dat D. niet als verdachte kan worden uitgesloten van twee verkrachtingen waarbij de politie bloed en spermaresten van de dader had veiliggesteld. ‘Net als de verkrachter had D. bloedgroep A,' zegt NFI-deskundige Ate Kloosterman. ‘Maar ja, die bloedgroep komt bij 40 procent van de mensen voor.' Toch wordt D. op grond van dit onderzoek en de diverse herkenningen voorgeleid aan de rechter-commissaris. Die besluit hem vast te houden.
Cees Korvinus heeft dan al in NRC Handelsblad iets gelezen over een nieuwe, nog experimentele techniek in Engeland: DNA-fingerprintonderzoek. Aan de hand van het DNA kan met nagenoeg honderd procent zekerheid worden gesteld of het op een verkrachte vrouw gevonden sperma van een verdachte is of niet. Als D. inderdaad onschuldig is, kan deze techniek uitkomst bieden. In twee zaken beschikt D. over een ijzersterk alibi - zijn vrienden bevestigen dat hij op het moment van twee verkrachtingen met hen in de disco was -, maar in alle andere zaken kan hij slechts aanvoeren dat hij alleen thuis lag te slapen. Hoe moet hij zonder getuigen zijn onschuld aantonen? Korvinus wijst D. op de nieuwe techniek in Engeland. Is hij bereid bloed af te staan voor zo'n DNA-test? De man stemt toe. [lees verder in Koud bloed]