Getuigen en ingewijden wijzen naar de Neus, maar het bewijs is mager
De moorddossiers over Willem Holleeder
door Paul Vugts
Of het de Amsterdamse liquidatiezaak Passage betreft of de onderzoeken naar de moorden op Willem Endstra, Johnny Mieremet of 'Joego' Srdjan Miranovic: Willem Holleeder is nooit ver weg. Het OM wil de hoofdverdachte pakken voor deze liquidaties, maar moest kort na de jaarwisseling erkennen nog altijd onvoldoende bewijs te hebben vergaard tegen Holleeder om hem in de cel te houden. Nu hij tweederde heeft uitgezeten van zijn negenjarige celstraf voor afpersing, is hij vrij man. De recherche ploetert aangeslagen door. Wat ligt er zoal al tegen Holleeder? Koud Bloed zet de moorddossiers op een rij.
Vastgoedmagnaat Willem Endstra. Topcrimineel Johnny Mieremet. De criminele kroegbaas Thomas van der Bijl. Het waren geen van allen praters die het gewoonlijk op een akkoordje gooiden met de opsporingsdiensten. Integendeel. Toch, allemaal legden ze in doodsangst ronkende verklaringen af bij de politie. De strekking: Willem Holleeder wil me laten doodschieten, dus áls me wat gebeurt, weten jullie in welke hoek de dader is te zoeken. Allemaal zijn ze vervolgens geliquideerd.
Kees Houtman wuifde tegenover de recherche de verhalen nog weg dat Holleeder hem zou laten ombrengen, maar leefde onmiskenbaar als opgejaagd wild; reed bewapend rond in een gepantserde auto; betaalde volgens rechtbank en gerechtshof een miljoen euro om van 'de Neus' af te zijn... en werd doodgeschoten.
Dat Cor van Hout in een vete met zijn mede-Heinekenontvoerder was verwikkeld, was in het milieu een feit van algemene bekendheid. Hij werd op 24 januari 2003 geliquideerd.
Het is maar een greep uit de geruchtmakende moordzaken waarin Holleeder oprijst als voor de hand liggende opdrachtgever - al zijn in bijvoorbeeld het liquidatiedossier rond Van Hout heus andere scenario's denkbaar. Het Openbaar Ministerie heeft lang geheimzinnig gedaan, maar gaandeweg hebben verscheidene aanklagers ook in zittingszalen schoorvoetend toegegeven dat ze Holleeder als hoofdverdachte op het oog hebben in de verschillende moordzaken. Maar ja, ook een vermoed topcrimineel is onschuldig tot het tegendeel is bewezen. Technische sporen wijzen zelden of nooit in zijn richting. Hij was in vrijheid - tot 30 januari 2006 - nauwelijks te observeren en liet zich niet afluisteren. Van de getuigen die het uiteindelijk aandurfden over hem te spreken, zijn de belangrijksten een onnatuurlijke dood gestorven.
Willem Endstra werd op 17 mei 2004 geliquideerd voor zijn hoofdkwartier op de Apollolaan in Amsterdam-Zuid. John Mieremet werd op 2 november 2005 doodgeschoten in Thailand, op de dag dat Kees Houtman werd vermoord in Amsterdam-Osdorp. Thomas van der Bijl werd op 20 april 2006 doodgeschoten in zijn café De Hallen, ook in Amsterdam-West, vlak voordat hij als 'anonieme bedreigde getuige B' onder ede kon worden verhoord in de afpersingszaak tegen Holleeder.
Hoewel hij in die zaak zowel door de rechtbank als het gerechtshof tot negen jaar celstraf werd veroordeeld voor het afpersen van Endstra, Houtman en zakenman Rolf Friedländer, waarbij de rechters uitvoerig putten uit de verklaringen van de dode getuigen, zijn die postume getuigenissen nog ontoereikend als bewijs dat Holleeder ook hun dood orkestreerde. Dat is vanzelfsprekend heel wat moeilijker aan te tonen: de slachtoffers voorspellen door Holleeders groepering vermoord te worden, maar of dat ook is gebeurd, is de vraag waarmee het Openbaar Ministerie blijft worstelen. Hoofdlijnen in die moordonderzoeken zijn in de afgelopen jaren druppelsgewijs bekend geworden.
Ronde bewoordingen
Het absolute hoofdpijndossier voor Holleeder is dat rond Willem Endstra. Het jaar voordat hij op 17 mei 2004 zal worden doodgeschoten, spreekt die gedurende vijftien rondritten op de achterbank van hun auto immers uitvoerig en in barokke anekdotes met rechercheurs Jan van Looijen, Henk en Carel. Gespreksthema is de wijze waarop Holleeder en zijn entourage hem tientallen miljoenen hebben afgeperst. Endstra beperkt zich niet tot verhalen over de afpersing van hemzelf en collega-zakenlieden; hij spreekt ook in ronde bewoordingen over liquidaties door de groep. Hij wil de rechercheurs zoveel mogelijk houvast geven om Holleeder en zijn getrouwen heel lang te kunnen opbergen (‘Als jullie ze maar niet voor drie jaar wegzetten, want dan ben ik de volgende dag dood.). Op een zeker moment schat hij het aantal moorden door Holleeders groep zelfs op 'zo'n 25', al onderbouwt hij die bewering vervolgens nergens en vraagt de recherche niet door. Hoewel niet meer is vast te stellen óf Holleeder heeft gezegd wat Endstra beweert en of hij in dat geval de waarheid heeft gesproken of de vastgoedhandelaar vooral angst heeft willen aanjagen: de passages in Endstra's relaas blijven hoogst interessant. Zeker nu rechtbank en hof de Endstra Tapes bruikbaar hebben geacht als bewijsstuk, hoewel het aanvankelijk ging om informatie van de Criminele Inlichtingendienst, de geheime dienst van de politie.
De stenenbaron vertelt tijdens de vijftien ritten hoe Holleeder geen kans onbenut laat zijn almacht in het Amsterdamse misdaadmilieu te illustreren. Hij is de baas in de onderwereld, van wie een vingerknip voldoende is om tegenstanders uit de weg te laten ruimen. Om dat te onderstrepen, vertelt hij Endstra geregeld dat een criminele vijand zal worden vermoord - wat vervolgens gebeurt, zo schetst Endstra. Voorafgaand aan die moorden voltrekt zich een vaste procedure. Holleeder pakt Endstra bij zijn oor en fluistert: ‘Ken je die en die? Blijf dan maar even uit zijn buurt.' Waarna het betreffende slachtoffer 'binnen twee weken' wordt doodgeschoten. De lijst afrekeningen die Endstra toeschrijft aan Holleeder is imposant. Jan Femer. Sam Klepper. Cor van Hout. George Plieger. Jules Jie. Gijs van Dam junior. Magdi Barsoum. [lees verder in Koud bloed 16]